تحلیل فقهی ـ انتقادی نسب در رحم اجاره‌ای از منظر فقه امامیه (مبانی تکوینی، ادله اجتهادی و آثار فقهی _ حقوقی)
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
فارغ التحصیل سطح چهار (رشته فقه و اصول) جامعه المصطفی ایران، قم
چکیده
پدیده رحم اجاره‌ای به‌عنوان یکی از دستاوردهای فناوری‌های نوین کمک‌باروری، مسائل فقهی و حقوقی پیچیده‌ای را در حوزه خانواده و به‌ویژه در تعیین نسب فرزند پدید آورده است. مسئله اصلی در این میان، تعیین نسبت مادری و آثار مترتب بر آن است؛ امری که به‌طور مستقیم بر احکامی چون محرمیت، ارث، نفقه، حضانت و ولایت تأثیر می‌گذارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فقهی نسب در رحم اجاره‌ای از منظر فقه امامیه، به بررسی مبانی، ادله و آثار فقهی و حقوقی این مسئله می‌پردازد.
روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد اجتهادی است و داده‌ها با بهره‌گیری از منابع فقهی امامیه، ادله قرآنی و روایی، قواعد اصولی و آ ثار حقوقی گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف دیدگاه‌های موجود درباره نسب در رحم اجاره‌ای، بیش از آن‌که ناشی از تعارض ادله باشد، ریشه در تفاوت مبانی فقهی درباره ماهیت نسب و مفهوم مادری دارد. بر اساس تحلیل مبانی فقه امامیه، نسب امری تکوینی است که نمی‌توان آن را صرفاً به توافق‌های قراردادی یا ملاحظات اجتماعی تقلیل داد.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که تعیین نسب مادری در رحم اجاره‌ای، نقش بنیادینی در تبیین آثار فقهی و حقوقی دارد و بی‌توجهی به این امر می‌تواند موجب ابهام و تعارض در روابط خانوادگی و نظام حقوقی شود. نوآوری این پژوهش در ارائه تحلیلی یکپارچه از مبانی، ادله و آثار نسب در رحم اجاره‌ای و عبور از رویکرد صرفاً فتوایی است؛ تحلیلی که می‌تواند مبنایی علمی برای فقه معاصر، قانون‌گذاری و رویه قضایی در مواجهه با این پدیده نوپدید فراهم آورد.
روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد اجتهادی است و داده‌ها با بهره‌گیری از منابع فقهی امامیه، ادله قرآنی و روایی، قواعد اصولی و آ ثار حقوقی گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف دیدگاه‌های موجود درباره نسب در رحم اجاره‌ای، بیش از آن‌که ناشی از تعارض ادله باشد، ریشه در تفاوت مبانی فقهی درباره ماهیت نسب و مفهوم مادری دارد. بر اساس تحلیل مبانی فقه امامیه، نسب امری تکوینی است که نمی‌توان آن را صرفاً به توافق‌های قراردادی یا ملاحظات اجتماعی تقلیل داد.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که تعیین نسب مادری در رحم اجاره‌ای، نقش بنیادینی در تبیین آثار فقهی و حقوقی دارد و بی‌توجهی به این امر می‌تواند موجب ابهام و تعارض در روابط خانوادگی و نظام حقوقی شود. نوآوری این پژوهش در ارائه تحلیلی یکپارچه از مبانی، ادله و آثار نسب در رحم اجاره‌ای و عبور از رویکرد صرفاً فتوایی است؛ تحلیلی که می‌تواند مبنایی علمی برای فقه معاصر، قانون‌گذاری و رویه قضایی در مواجهه با این پدیده نوپدید فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
)